Çerkesce (“М” Sesi) Fonetik, Semantik ve Ontolojik Çözümleme

Bu yazı, Çerkes dilindeki tek bir sesin fonetik, semantik ve ontolojik yapısını inceleyen bir ses çözümlemesidir.

Çalışma, sesin yalnızca telaffuzunu değil; taşıdığı yönelimleri, oluş hâllerini ve anlam alanlarını ele alır.

Bu seri, Çerkesce’de ses–anlam ilişkisini sistematik olarak ortaya koymayı amaçlar.

“М” Sesi – GUBZE Fono-Ontolojik Çözümleme

1. Harf Karşılıkları

• Kiril: М
• Latin: M
• IPA: [m] — iki dudak (bilabial), burunsal, ötümlü

2. Fonetik Özellik

• Dudakların yumuşak kapanışı
• Burundan rezonansla çıkan titreşim
• Sakin, içe dönük, sürekli bir akış
• Ninni gibi bir yumuşaklık

3. İsim Örnekleri

Мыӏэ — anne

→ Koruyan, besleyen, gölge eden

Мафэ — ekmek

→ Besin, hayatı sürdüren kaynak

Мэщ — arı

→ Emek, üretim, doğanın işçisi

4. Fiil Örnekleri

Мэныгъэн — vermek

→ Cömertlik, paylaşım, dışa yumuşak akış

Мыӏэгъэн — emzirmek

→ Beslemek, hayatı sürdürmek

Мафэн — doyurmak / beslemek

→ Yaşamı korumak ve güçlendirmek

5. Deyim / Bağlam

Мыӏэ пщIалъ — “Anne gibi koruyan”

→ Şefkati, tüm varlığıyla kucaklayan koruyuculuk

6. Morfolojik Not

• М kökü beslenme, büyütme, anaçlık, doğurganlık, bakım alanlarında yoğunlaşır.
• Мыӏэ → yaşamı başlatan kaynak
• маф- → beslemek, doyurmak

7. Semantik Alanlar

• Anne
• Şefkat
• Koruma
• Besleme
• Doğa
• Üretkenlik
• Hayatı sürdürme

8. Kültürel Bağlam

• Çerkes kültüründe anne (мыӏэ) kutsal bir figürdür.
• Ninnilerin çoğu M sesiyle başlar ve bu rezonans bebekte güven duygusu oluşturur.
• Arı (мэщ), emeğin değerini simgeler; M sesi kültürel üretimin sesi gibidir.

9. Şiirsel–Felsefi Çözümleme

М, sessiz bir kalp atışı gibidir…

Annenin çocuğu göğsünde sallarken çıkardığı o sakin mırıltı…

Toprağın besleyici nefesi…

Süt, ekmek, emek—hepsi bu seste birleşir.

М sesi, varlığı sarar, yumuşatır, tutar, besler.

10. Ontolojik Şema (Özet)

• Yön: İçten dışa yayılan şefkat
• Enerji: Yumuşak, yuvarlak, derin
• İlişki: Anne ↔ Besleme ↔ Doğa
• Arketip: Kucak

11. Karşılaştırmalı Dil Analizi

• İbranice: ima — anne
• Arapça: umm — anne
• Latince: mater — kaynak
• Hint-Avrupa dilleri: M → anne, toprak, beslenme kökleri

Evrensel bir işarettir:

M = Yaşam veren kaynak.

12. Bilimsel Kesişim

• Fonosemantik: M sesi rahatlatır; ninnilerin temel sesidir.
• Nörobilim: Nazal rezonans parasempatik sistemi aktive eder → sakinlik
• Çocuk gelişimi: Bebeklerin en erken tanıdığı seslerden biri M’dir.

13. Şiirsel Özlü Söz

“М, annenin kalbindeki şefkatin titreşimidir; varlığı besler, büyütür.”

Kıyısız Nefes

[Verse 1]
Sesin düşer içime loş bir ışık gibi,
Gölgen vurur yüreğime ince bir çizgi.
Ne adım ister bu hal,
Ne yol, ne yön…
Sadece sen olunca genişler her dönem.

[Chorus]
Kıyısız bir nefessin sen,
Ben sana her yerden denk.
Bir çağrı düşer içimden—
Yavaş,
Yumuşak,
Engin ve derinden…

[Verse 2]
Rüzgârınla açılır suskun bir kapı,
Zaman donar, düşünce durur, dünya yatışır.
Bir kelime bile gerekmez aslında,
Hâlin yeter bana,
Hâlin başlı başına şarkı.

[Chorus]
Kıyısız bir nefessin sen,
Ben sana her yerden denk.
Bir çağrı düşer içimden—
Yavaş,
Yumuşak,
Engin ve derinden…

[Bridge]
Ne söz ister bu bağ,
Ne yemin, ne de niyet…
Bakışların yetiyor zaten
Bütün varlığa ahenk.

[Outro]
Gelme de olur, gitme de…
Sen kendi halinde dur DIĞAPS,
Ben zaten
Her nefesinde…
Sende.