Çerkesce “[Б]” Sesi | Fonetik, Semantik ve Ontolojik Çözümleme

“Б” Sesi — GUBZE Fono-Ontolojik Çözümleme

Bu yazı, Çerkes dilindeki tek bir sesin fonetik, semantik ve ontolojik yapısını inceleyen bir ses çözümlemesidir.

Çalışma, sesin yalnızca telaffuzunu değil; taşıdığı yönelimleri, oluş hâllerini ve anlam alanlarını ele alır.

Bu seri, Çerkesce’de ses–anlam ilişkisini sistematik olarak ortaya koymayı amaçlar.

Kiril: Б

Latin: B

IPA: [b]

1. Harf Karşılıkları

• Kiril: Б
• Latin: B
• IPA: [b] (ötümlü, patlayıcı, dudaksıl)

2. Fonetik Özellikler

• Boğumlanma yeri: İki dudak
• Tür: Ötümlü patlayıcı
• Nitelik: Yumuşak başlangıç + güçlü çıkış
• Titreşim:
  Dudaklar kapanır → içsel bir basınç birikir → hafif bir açılış sesi oluşur

Bu nedenle Б, Adığece’de:

Huzur + toplanma + yumuşak güç sesidir.

💛 “Б sesi huzur ve uyum hissi verir.”

3. Ontolojik Katman

Б’nin derin anlam alanı:

• Toplanma
• Yumuşak güç
• Huzur ve düzen
• Kök sabitliği

GUBZE açısından Б:

*“Özü sessizce tutan, varlığı kendi içine toplayan merkez”*tir.

Karşılaştırmalı güç yapısı:

• Какъ → patlayıcı güç
• К → yön veren güç
• Б → toparlayan, sakin güç

4. İsim Örnekleri

1) 

Батэ (batê)

Anlam: At / Baba (saygı unvanı)

Ontoloji: Güç + huzur + koruyuculuk

2) 

Бгъэ (bghe)

Anlam: Göbek / merkez

Ontoloji: Varlığın içsel merkezi

3) 

Бзылъф (bzılfh)

Anlam: Gün ışığı, aydınlık

Ontoloji: Sessizce yayılan ışık

5. Fiil Örnekleri

1) 

Бытыны (bıtınə)

Anlam: Toplanmak

→ Bir araya gelme, bütünleşme

2) 

Бэгъу (beg’u)

Anlam: Tutmak

→ Sabitleme, kökleme

3) 

Бзэхэр (bzeher)

Anlam: Parlamak

→ Sessizce doğan ışık

6. Deyim / Bağlamsal Kullanım

Бэ нагъэш

→ Huzurlu kişi, sakin ve ağırbaşlı insan

Burada Б, karaktere sinen dinginlik, vakar ve sabır anlamlarını taşır.

7. Morfolojik Notlar

Б’nin kelimelerdeki örtük işlevleri:

• Bir araya getirme
• İçsel güç ve huzur üretme
• Sabitlik oluşturma
• Merkezde tutma

Örnek:

Б-гъэ → merkez + sahiplik

Buz / Beze türevlerinde daima

“sessiz yoğunluk” iması vardır.

8. Semantik Alan

• Huzur
• Toplanma
• Sakin güç
• İç merkez
• Köklenme
• Yumuşak otorite

9. Kültürel Bağlam

Adige kültüründe Б ile başlayan birçok kavram:

• ağırlık
• düzen
• huzur
• vakur duruş
• iç disiplin

niteliklerini taşır.

Bu nedenle dildeki Б,

kültürdeki “sessiz güç” anlayışıyla bütünüyle örtüşür.

10. Modern Bilimle Kesişim

Dudaksıl patlayıcı seslerin:

• güven hissi
• sabitlik algısı
• yumuşak vurgu
• ritmik düzen

oluşturduğu bilinmektedir.

Bu bulgular,

GUBZE fono-ontolojisindeki:

Б = huzur + merkez

yaklaşımıyla dikkat çekici biçimde örtüşür.

11. Şiirsel Öz

“Б, sessiz bir kayanın içindeki derin huzurun sesidir.

Dışarıya bağırmadan, içten güç olur.”